Τι είναι

Η διαιτησία είναι η κύρια και πιο διαδεδομένη παγκοσμίως μορφή εναλλακτικής επίλυσης διαφορών που διεξάγεται από ιδιώτες διαιτητές τους οποίους ορίζουν τα μέρη. Εφαρμόζεται σε ιδιωτικού δικαίου διαφορές κατόπιν συμφωνίας των μερών που μπορεί να περιλαμβάνεται σε σύμβαση για μελλοντική διαφορά ή συνυποσχετικό υπαγωγής μετά τη γέννηση της διαφοράς.

Είδη Διαιτησίας

• ΕΜΠΟΡΙΚΗ

(διαφορές από παροχή ή ανταλλαγή εμπορευμάτων ή υπηρεσιών, μεταφορά εμπορευμάτων, επιχειρηματικές δραστηριότητες, χρηματοδότηση, τραπεζικές εργασίες, ασφαλίσεις, τηλεπικοινωνίες, ηλεκτρονικό εμπόριο κλπ.)

• ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΗ

(διαφορές που ανακύπτουν μεταξύ κρατών υποδοχής ξένων επενδύσεων και των ξένων επενδυτών, διαφορές μεταξύ του κράτους προέλευσης και του κράτους υποδοχής της επένδυσης κλπ.)

• ΝΑΥΤΙΚΗ

(συμβάσεις ναυπηγήσεως, επισκευής, μετασκευής, εξοπλισμού, συμβάσεις πωλήσεως, διαφορές από συμπλοιοκτησία, διαφορές από συγκρούσεις, διαφορές από την πλοήγηση, συμβάσεις ασφάλισης, αλληλασφάλισης, αντασφάλισης κλπ.)

Ρήτρες Διαιτησίας

• Ρήτρα διαιτησίας μπορεί να περιλαμβάνεται στη συμφωνία ή τη συνθήκη που συνάπτουν τα συμβαλλόμενα μέρη μεταξύ τους και αφορά μελλοντικές διαφορές που μπορεί να ανακύψουν κατά την εκτέλεση της συμφωνίας τους ή την εφαρμογή μίας συνθήκης ή να διατυπώνεται σε διαιτητικό συνυποσχετικό που υπογράφουν τα συμβαλλόμενα μέρη για την επίλυση της διαφοράς τους μετά τη γέννησή της.
• Μία ρήτρα διαιτησίας διατυπώνεται ανάλογα με το είδος της διαφοράς, την επιμέλεια και τη σχολαστικότητα των μερών να ορίσουν εκ προοιμίου τις λεπτομέρειες της διεξαγωγής της διαιτησίας, ιδίως στην περίπτωση επιλογής της ad hoc διαιτησίας, σε αντιδιαστολή με την θεσμική διαιτησία που ορίζεται διεξοδικά από τους κανόνες του Κέντρου Διαιτησίας, όπου θα υποβάλλουν τη διαφορά τους προς επίλυση.
• Σε ρήτρα ad hoc διαιτησίας τα μέρη διατυπώνουν τη συμφωνίας τους να υπαγάγουν κάποιες ή όλες τις διαφορές τους σε διαιτησία, επιλέγουν την έδρα της διαιτησίας, το εφαρμοστέο δίκαιο, τον αριθμό των διαιτητών, τον τρόπο συγκρότησης του διαιτητικού δικαστηρίου, τη γλώσσα της διαιτησίας και τον τρόπο διεξαγωγής της αναφέροντας αυτήν αναλυτικά είτε παραπέμποντας σε ορισμένο κανονισμό, όπως στον Κανονισμό της UNCITRAL.
• Σε ρήτρα διαιτησίας όπου προβλέπεται η υπαγωγή της διαφοράς σε ορισμένο Κέντρο Διαιτησίας (θεσμική διαιτησία), τα μέρη συμφωνούν και αποδέχονται την εφαρμογή των κανόνων (Κανονισμών) συγκεκριμένου Κέντρου Διαιτησίας. Γνωστά Κέντρα Διαιτησίας ανά τον κόσμο εξειδικεύονται και αναλαμβάνουν την επίλυση διαφορών ανάλογα με το είδος τους, όπως το Κέντρο Διαιτησίας του Διεθνούς Εμπορικού Επιμελητηρίου (International Chamber of Commerce – ICC), Κέντρο Διεθνούς Διαιτησίας του Λονδίνου (London Court of International Arbitration – LCIA), το Διεθνές Κέντρο Επίλυσης Διαφορών του Αμερικανικού Συνδέσμου Διαιτησίας (American Arbitration Association International Centre for Dispute Resolution – AAA ICDR), κ.α.
• Μία ρήτρα επίλυσης διαφοράς μπορεί να περιλαμβάνεται στην κύρια σύμβαση και να αφορά μελλοντικές διαφορές ή στην μετέπειτα συμφωνία των μερών όταν η διαφορά έχει ήδη ανακύψει, και να συνδυάζει την εφαρμογή των δύο κύριων εναλλακτικών μεθόδων επίλυσης διαφορών, της διαμεσολάβησης και της διαιτησίας.

Η ρήτρα που προβλέπει την εφαρμογή Διαμεσολάβησης – Διαιτησίας (Ρήτρα Med – Arb), ορίζει ότι τα μέρη θα υποβάλλουν τη διαφορά τους προς επίλυση πρώτα σε διαμεσολάβηση και σε περίπτωση ολικής ή μερικής μη επίτευξης αυτής, θα την παραπέμψουν σε διαιτησία στο σύνολό της ή το μέρος κατά το οποίο αυτή δεν επιλύθηκε. Τα μέρη συμφωνούν εάν ο αμερόληπτος τρίτος που διετέλεσε διαμεσολαβητής θα διεξάγει τη διαιτησία ως διαιτητής.

Η ρήτρα που προβλέπει την διεξαγωγή Διαιτησίας – Διαμεσολάβησης (Ρήτρα Arb – Med) ορίζει ότι τα μέρη θα υπαγάγουν τη διαφορά τους σε διαιτησία, που θα διεξαχθεί πλήρως κατά τις ειδικότερες συμφωνίες τους, αλλά το Διαιτητικό Δικαστήριο δεν θα εκδώσει απόφαση για την επίλυσή της. Μετά την ολοκλήρωση της διαιτησίας η διαφορά παραπέμπεται στο σύνολό της σε διαμεσολάβηση, και εάν επιλυθεί στο σύνολό της, δεν εκδίδεται διαιτητική απόφαση, εάν όμως επιλυθεί μερικά, τότε η διαφορά αναπέμπεται για τα μη επιλυθέντα εκκρεμή ζητήματα στο Διαιτητικό Δικαστήριο, το οποίο αποφαίνεται μόνο επ’αυτών.

Τα υποδείγματα είναι ενδεικτικά. Οι ρήτρες διαιτησίας μπορούν να προσαρμόζονται σύμφωνα με τη βούληση των μερών.

Υποδείγματα ρήτρας διαιτησίας σε σύμβαση

Υπόδειγμα ρήτρας διαιτησίας για διαμεσολάβηση – διαιτησία (med-arb)

Υπόδειγμα ρήτρας διαιτησίας για διαιτησία – διαμεσολάβηση (arb-med)

Ρήτρες

Τα υποδείγματα ρητρών διαιτησίας που ακολουθούν είναι ενδεικτικά. Τα μέρη μπορούν να τα τροποποιήσουν κατ’επιλογήν τους.

Ρήτρα διαιτησίας σε σύμβαση

«Η σύμβαση αυτή διέπεται από το Ελληνικό δίκαιο και κάθε διαφορά που προκύπτει από ή σε σχέση με αυτήν, συμπεριλαμβανομένου ενδεικτικά οποιουδήποτε ζητήματος σχετικά με την ύπαρξη, την ισχύ, την ερμηνεία, τον τερματισμό ή την εκτέλεσή της, υπάγεται σε διαιτησία στην Αθήνα. Η διαιτησία διεξάγεται σύμφωνα με τους Κανόνες Διεξαγωγής Διαιτησίας του «Mediation & Arbitration Network», όπως αυτοί θα ισχύουν κατά τον χρόνο έναρξης της διαιτησίας, οι οποίοι θεωρούνται ότι ενσωματώνονται με παραπομπή στην παρούσα ρήτρα».

Ρήτρα διαιτησίας σε σύμβαση

«Κάθε διαφορά που προκύπτει από ή σε σχέση με την παρούσα σύμβαση, συμπεριλαμβανομένου ενδεικτικά οποιουδήποτε ζητήματος σχετικά με την ύπαρξη, την ισχύ, την ερμηνεία, τον τερματισμό ή την εκτέλεσή της, παραπέμπεται και επιλύεται από τα μέρη με διαιτησία σύμφωνα με τους Κανόνες Διεξαγωγής Διαιτησίας του «Mediation & Arbitration Network», όπως αυτοί θα ισχύουν κατά τον χρόνο έναρξης της διαιτησίας, οι οποίοι θεωρούνται ότι ενσωματώνονται με παραπομπή στην παρούσα ρήτρα.
– i) Εάν κατά την ημερομηνία υποβολής της αίτησης το ποσό που αιτείται ο ενάγων είναι μικρότερο των 500.000 ευρώ ή ισόποσο αυτού σε άλλο νόμισμα, χωρίς τους τόκους, η διαιτησία θα διεξάγεται από έναν διαιτητή σύμφωνα με τους Κανόνες Διεξαγωγής Διαιτησίας του «Mediation & Arbitration Network», όπως αυτοί θα ισχύουν κατά τον χρόνο έναρξης της διαιτησίας.
– i) Εάν κατά την ημερομηνία υποβολής της αίτησης το ποσό που αιτείται ο ενάγων είναι μεγαλύτερο των 500.000 ευρώ ή ισόποσο αυτού σε άλλο νόμισμα, χωρίς τους τόκους, η διαιτησία θα διεξάγεται από τρεις διαιτητές σύμφωνα με τους Κανόνες Διεξαγωγής Διαιτησίας του «Mediation & Arbitration Network», όπως αυτοί θα ισχύουν κατά τον χρόνο έναρξης της διαιτησίας».

Ρήτρα διαιτησίας σε σύμβαση

«Κάθε διαφορά που προκύπτει από ή σε σχέση με την παρούσα σύμβαση, συμπεριλαμβανομένου ενδεικτικά οποιουδήποτε ζητήματος σχετικά με την ύπαρξη, την ισχύ, την ερμηνεία ή τον τερματισμό ή την εκτέλεσή της, παραπέμπεται και επιλύεται από τα μέρη με διαιτησία σύμφωνα με τους Κανόνες Διεξαγωγής Διαιτησίας του «Mediation & Arbitration Network», όπως αυτοί θα ισχύουν κατά τον χρόνο έναρξης της διαιτησίας, οι οποίοι θεωρούνται ότι ενσωματώνονται με παραπομπή στην παρούσα ρήτρα.
-Ο αριθμός των διαιτητών είναι [ένας / τρεις].
-Η έδρα ή ο νόμιμος τόπος της διαιτησίας είναι η [πόλη και / ή χώρα].
-Η γλώσσα που θα χρησιμοποιηθεί στη διαιτητική διαδικασία είναι [].
-Το εφαρμοστέο δίκαιο της σύμβασης είναι το ουσιαστικό δίκαιο της []».

Ρήτρα διαιτησίας σε συνυποσχετικό διαιτησίας μετά τη γέννηση της διαφοράς

«Από τη διαφορά που ανέκυψε μεταξύ των μερών σχετικά με [……], τα συμβαλλόμενα μέρη συμφωνούν ότι η διαφορά θα παραπεμφθεί και θα επιλυθεί με διαιτησία σύμφωνα με τους Κανόνες Διεξαγωγής Διαιτησίας του «Mediation & Arbitration Network».
Ο αριθμός των διαιτητών είναι [ένας / τρεις].
Η έδρα ή ο νόμιμος τόπος της διαιτησίας είναι η [πόλη και / ή χώρα].
Η γλώσσα που θα χρησιμοποιηθεί στη διαιτητική διαδικασία είναι [].
Το εφαρμοστέο δίκαιο της σύμβασης [είναι / θα είναι] το ουσιαστικό δίκαιο της []».

Ρήτρα διαμεσολάβησης – διαιτησίας

«Κάθε διαφορά που προκύπτει από ή σε σχέση με την παρούσα σύμβαση, συμπεριλαμβανομένου ενδεικτικά οποιουδήποτε ζητήματος σχετικά με την ύπαρξη, την ισχύ, την ερμηνεία, τον τερματισμό ή την εκτέλεσή της, υποβάλλεται προς επίλυση με διαμεσολάβηση, σύμφωνα με τους Κανόνες Διεξαγωγής Διαμεσολάβησης του «Mediation & Arbitration Network», όπως αυτοί θα ισχύουν κατά τον χρόνο έναρξης της διαμεσολάβησης, οι οποίοι θεωρούνται ότι ενσωματώνονται με παραπομπή στην παρούσα ρήτρα. Σε περίπτωση ολικής ή μερικής μη επίλυσης της διαφοράς, αυτή παραπέμπεται σε διαιτησία στο σύνολό της ή κατά το μέρος που δεν επιλύθηκε, κατόπιν αίτησης οποιουδήποτε των μερών. Η αίτηση υποβάλλεται στη Γραμματεία του «Mediation & Arbitration Network», και διεξάγεται σύμφωνα με τους Κανόνες Διεξαγωγής Διαιτησίας του «Mediation & Arbitration Network», όπως αυτοί θα ισχύουν κατά τον χρόνο έναρξης της διαιτησίας, οι οποίοι θεωρούνται ότι ενσωματώνονται με παραπομπή στην παρούσα ρήτρα.
-Τα μέρη συμφωνούν ότι ο αμερόληπτος τρίτος που διετέλεσε διαμεσολαβητής θα διεξάγει τη διαιτησία ως διαιτητής και συγκροτεί μόνος του το Διαιτητικό Δικαστήριο. Εάν τα μέρη συμφωνούν να συγκροτηθεί τριμελές Διαιτητικό Δικαστήριο, ο διαιτητής που διετέλεσε ως διαμεσολαβητής της διαφοράς ορίζεται Πρόεδρος του Διαιτητικού Δικαστηρίου και έκαστο των μερών  διορίζει έναν διαιτητή.
-Τα μέρη συμφωνούν ότι ο αμερόληπτος τρίτος που διετέλεσε διαμεσολαβητής δεν θα διεξάγει τη διαιτησία ως διαιτητής. Έκαστο των μερών θα ορίσει δικό του διαιτητή και οι δύο διαιτητές θα διορίσουν από κοινού τον τρίτο (επιδιαιτητή), ο οποίος θα είναι ο Πρόεδρος του διαιτητικού δικαστηρίου».

Ρήτρα διαιτησίας – διαμεσολάβησης

«Κάθε διαφορά που προκύπτει από ή σε σχέση με την παρούσα σύμβαση, συμπεριλαμβανομένου ενδεικτικά οποιουδήποτε ζητήματος σχετικά με την ύπαρξη, την ισχύ, την ερμηνεία, τον τερματισμό ή την εκτέλεσή της, παραπέμπεται από τα μέρη σε διαιτησία, σύμφωνα με τους Κανόνες Διεξαγωγής Διαιτησίας του «Mediation & Arbitration Network», όπως αυτοί θα ισχύουν κατά τον χρόνο έναρξης της διαιτησίας, οι οποίοι θεωρούνται ότι ενσωματώνονται με παραπομπή στην παρούσα ρήτρα. Το Διαιτητικό Δικαστήριο δεν εκδίδει απόφαση για την επίλυση της διαφοράς. Μετά την ολοκλήρωση της διαιτησίας η διαφορά παραπέμπεται στο σύνολό της σε διαμεσολάβηση, σύμφωνα με τους Κανόνες Διεξαγωγής Διαμεσολάβησης του «Mediation & Arbitration Network», όπως αυτοί θα ισχύουν κατά τον χρόνο έναρξης της διαμεσολάβησης, οι οποίοι θεωρούνται ότι ενσωματώνονται με παραπομπή στην παρούσα ρήτρα. Εάν η διαφορά επιλυθεί στο σύνολό της, δεν εκδίδεται διαιτητική απόφαση, εάν όμως επιλυθεί μερικά, τότε η διαφορά αναπέμπεται για τα μη επιλυθέντα εκκρεμή ζητήματα στο Διαιτητικό Δικαστήριο, το οποίο αποφαίνεται μόνο επ’αυτών».